تخت جمشيد را چه كسي آفريد؟

تخت جمشيد كجاست؟
تخت جمشيد در استان فارس روي صفحه اي بنا شده كه بيش از صدوبيست و پنج هزار مترمربع وسعت دارد. اين صفحه بر فراز صخره اي است كه از سمت شرق پشت به كوه مهد (كوه رحمت) داده است و از شمال، جنوب و مغرب، درون جلگه مرودشت است و شكل آن را مي توان يك چهارضلعي دانست كه ابعاد تقريبي آن 455متر در جبهه غربي، 300متر در طرف شمالي، 430متر در سوي شرقي و 390متر در سمت جنوبي است.
كتيبه بزرگ داريوش بر ديوار جبهه جنوبي تخت، صريحا گواهي مي دهد كه در اين مكان هيچ بنايي قبل از آن وجود نداشته است.
چرا تخت جمشيد؟
براساس خشت نوشته ها و سنگ نوشته هاي كشف شده در تخت جمشيد، نام اصلي آن پارسه است.
اين نوشته ها كه روي ديوار تچد و از زمان ساسانيان باقي مانده، در آن زمان اينجا را صد ستون مي ناميدند.
در يك مقطع زماني اينجا تخت سلمان يا مسجد سليمان ناميده شد كه نام پيامبري است كه در قرآن آمده و مورد احترام مسلمانان است.
پس از خلق شاهنامه توسط فردوسي، جمشيد پادشاه اسطوره اي ايران باستان جانشين سليمان شد و ايرانيان گفتند شاهي كه در اينجا بر روي تخت ها روي دست افراد در سنگ نگاره ها نشان داده شده جمشيد است و اينجا را تخت جمشيد ناميدند. اروپاييان هم به اين مكان پرسپوليس مي گويند كه به معناي «مركز تمدن پارس» يا «شهر پارسيان» است.
آيا داريوش، معمار تخت جمشيد است؟
ساخت تخت جمشيد كه يكي از برترين بناهاي تاريخي جهان است، در حدود دو هزار و پانصد سال پيش به دستور داريوش شروع و توسط جانشينان او ادامه يافت و تغييراتي در ساختمان اوليه آن داده شد.
براساس خشت نوشته هاي پيدا شده در آنجا، تمام كساني كه در تخت جمشيد كار مي كردند حقوق مي گرفتند و در آن زمان بيمه بوده اند و جالب است كه حتي زنان هم در ساخت تخت جمشيد شركت داشته اند.
ساخت تخت جمشيد 50سال به طول انجاميد و در طي اين مدت معماران و هنرمندان از چهار گوشه ايران پهناور گرد آمدند تا با مصالح و فنون خاص خود، بنايي را بيافرينند كه نه در آن زمان و نه هيچ زمان ديگر نمونه اي نداشته و ندارد.
كوروش و تخت جمشيد
دوران هخامنشي، يكي از درخشان ترين دوره هاي تاريخي ايران و جهان است. كوروش، بنيانگذار سلسله هخامنشي بود كه در تورات به عنوان نجات دهنده قوم يهود از يوغ اسارت بابليان معرفي شده است.
گزنفون، مورخ يوناني سده چهارم پيش از ميلاد نيز او را فردي با درايت، بي ريا و اهل راستي كه همگان را مجذوب خويش مي ساخته، معرفي كرده است.
كوروش كه در واقع شهريار قبايل پارس بود در سده ششم پيش از ميلاد با هم پيمان ساختن اقوام آريايي تبار پارس و ماد و با هوشمندي خارق العاده اي توانست بزرگ ترين امپراتوري جهان آن روز را پايه گذاري كند.
او كه به سرسبزي و خرمي نيز عشق مي ورزيد، پاسارگاد را به عنوان پايتخت برگزيد و آنجا را به صورت باغ شهري آباد و زيبا معروف به «پرديس» درآورد. پس از آن بود كه واژه هاي «فردوس» در عربي و «پارادايس» در انگليسي از اين كلمه گرفته شد.
كوروش، پس از فتح بابل كه اتفاقي بسيار مهم در زمان خود بود، اعلاميه اي منتشر كرد كه مفاد آن امروزه به عنوان اولين منشور حقوق بشر مطرح است. پسر وي داريوش نيز زماني كه پس از او اقدام به ساخت تخت جمشيد كرد بر اصول اين اعلاميه پايبند ماند و جانشينان وي يعني خشايارشاه و اردشير اول كه در ساخت تخت جمشيد همكاري داشتند به احترام كوروش بر روي كتبيه اي، اين منشور را در تخت جمشيد نصب كردند.
علت ساختن تخت جمشيد
شاهان هخامنشي به جاي يك پايتخت، با چهار پايتخت حكومت مي كردند كه در طول سال در آنها اقامت داشتند. اين پايتخت ها در چهار مركز اصلي تمدن هاي باستاني آن روز بنا شده بودند: بابل در قلب تمدن بين النهرين، شوش مركز تمدن عيلام، هگمتانه، در مركز اصلي مادها و بالاخره پارسه يا تخت جمشيد در قالب خاستگاه خود هخامنشيان، يعني خطه پارس، كه روزگاري غني ترين شهر زير آفتاب، به شمار مي رفته است.
تخت جمشيد براي هخامنشيان ارزش والايي داشت، چرا كه به عنوان كانون برگزاري بزرگ ترين گردهمايي جهان آن روز براي برپايي مهم ترين مراسم آييني و جشن هايشان محسوب مي شده است. در اين محل نمايندگان 28ساتراپي يا ايالات تابع امپراتوري از دورترين نقاط گيتي دور هم جمع مي شدند تا در حضور پادشاه، بزرگ ترين اعياد را هم چون نوروز جشن بگيرند.
روح اغماض، تسامح، دادگري و انسان دوستي در دولتي كه به رسالت اخلاقي خود نيك آگاهي داشته و خود پرچمدار اين آرمان ها بوده است، در معماري و هنر آن نيز به نمايش درآمده است. تخت جمشيد، مظهر اقتدار و عظمت شاهنشاهي ايران بود و هنر آن اقوام و نژادهاي گوناگون از ليبي، اتيوپي، مصر و هندوستان، از دانوب تا رود سند، قفقاز، آسياي ميانه، درياچه آرال و خليج فارس همه را اطمينان مي داد كه صرف نظر از رنگ، نژاد، آيين و زبان، اعضاء برابر يك جامعه بزرگ هستند.
تخت جمشيد، ميراثي براي تمام جهان
امروزه ثبت جهاني ميراث فرهنگي، بر اين نكته تكيه دارد كه اين آثار نه فقط به يك ملت بلكه به تمام دنيا تعلق دارند.
تخت جمشيد يا پرسپوليس، در 4 آبان ماه 1358 با شماره 114 در فهرست ميراث جهاني كه در شهر قاهره مصر برگزار شد به ثبت جهاني رسيد. پيش از آن نيز تخت جمشيد در 24شهريور 1310 به ثبت آثار ملي در آمده بود.
نگاهي به قسمت هاي مختلف تخت جمشيد
پلكان ورودي
دو رديف پلكان قرينه، ورودي اصلي به تخت جمشيد را تشكيل مي دهند. هر رديف پلكان شامل يكصدويازده پله است و هر پله در حدود 7متر طول،40 سانتيمتر عرض و فقط 10سانتيمتر ارتفاع دارد.
ارتفاع كم پله ها براي راحتي بيشتر ميهمانان عالي مقام و حركت آرام و تشريفاتي آنان به سوي صفه براي شركت در مراسم بارعام و ميهماني شاهانه در نظر گرفته شده بود.
دروازه ملل
ورود به مجموعه كاخ ها از راه دروازه ملل انجام مي گرفت. پيكره سنگي دو گاو عظيم در ورودي، به ميهمانان يادآوري مي كرد كه در آستانه ورود به قطب تمدن هخامنشي هستند.
در بالاي جرزهاي اين دروازه كتيبه هايي به زبان هاي پارسي، عيلامي و بابلي وجود دارد كه در آنها خشايارشاه پس از ستايش خداوند چنين مي گويد:  اين دروازه همه ملت ها را، من به خواست اهورا مزدا ساختم. بسا ساختمان هاي خوب ديگر در اين پارسه برپا شد كه من و پدرم برآورديم. هر آن بنايي كه زيبا مي نمايد، همه را به تاييد اهورامزدا، ما ساختيم.
بار عام شاهي
شواهد باستان شناسي نشان مي دهد كه دو نقش زيباي بارعام شاهي كه اكنون يكي در خزانه تخت جمشيد و ديگري در موزه ملي ايران به نمايش گذاشته شده اند،  در واقع قرينه همديگر و متعلق به پلكان هاي شمالي و شرقي آپادانا بودند كه به بهترين شيوه، آغاز بارعام شاهانه را به نمايش مي گذارند.
نمايش تحويل سال نو
يكي از نقوش حجاري شده، شيري قوي را نشان مي دهد كه گاوي را در حال بلعيدن است. به اعتقاد محققان اين نقش نمايش تحويل سال نو است كه به اين شكل به نمايش درآمده است.
يافته هاي تخت جمشيد ايران
در موزه ديگران
ليدي ها، يكي از ثروتمندترين ساتراپ هاي دوره هخامنشي بودند كه هميشه هداياي بسيار نفيسي را براي پيشكش به پادشاه خود به همراه مي آوردند. بازوبندها و پارچه هاي نفيس از جمله اين هدايا بوده اند كه در كشفيات باستان شناسان و تخت جمشيد به دست آمده است.
امروزه برخي از اين بازوبندها در ميان گنجينه اي به نام (گنجينه سيحون) در موزه بريتانيا قرار دارد و قطعاتي پارچه از كهن ترين بافته ها با نقوش هخامنشي كه در يخچال هاي سيبري محفوظ مانده بودند، در مجموعه حيرت انگيز به نام  گنجينه پازيريك» در موزه آرميتاژ سن پترزبورگ روسيه نگهداري مي شوند.
كاخ سه دروازه با تالار شورا
پادشاهان هخامنشي از اين كاخ احتمالا براي مشورت با نجيب زادگان پارسي و ساير مقامات بلندپايه كشوري و لشگري استفاده مي كردند، به همين جهت به نام تالار شورا خوانده مي شود.
كاخ اختصاصي داريوش
كاخ تچد كه هنوز بقايايي پس از 2500 سال از آن باقي مانده، كاخ اختصاصي داريوش بوده است. جاي جاي اين كاخ سنگ هاي صيقل زده شده و براق همانند آيينه نصب شده كه نور ملايمي كه از پنجره ها وارد مي شده اند را انعكاس مي داده اند.
هديش
هديش با 2250 مترمربع وسعت، كاخ اختصاصي خشايارشاه بود، اين كاخ روزگاري يكي از زيباترين كاخ هاي هخامنشي محسوب مي شد ولي در حال حاضر كاملا تخريب شده است.
كاخ ملكه
اين كاخ بزرگ كه در جنوب هديش واقع شده است، محل زندگي ملكه و ساير بانوان سلطنتي بوده كه قسمت غربي اين كاخ بيش از 70سال پيش بازسازي شده و امروزه موزه تخت جمشيد و بنياد پژوهشي پارسه  پاسارگاد را در خود جاي داده است.
براي بيان زيبايي تخت جمشيد واژه مناسبي نمي توان يافت، گويي معماري اين كاخ هم چون سمفوني يك موسيقي است و تمام بخش ها با هم هماهنگ هستند، اما اين زيبايي و هماهنگي پس از دو قرن در سال 330 قبل از ميلاد توسط اسكندر مقدوني به آتش كشيده شد و تمام دارايي هاي آن به قول «پلوتارك» بر پشت 20000 قاطر و 5000 شتر به يغما رفت و چنين بود كه نام تخت جمشيد به همراه سازنده و ويران كننده اش به تاريخ پيوست.

www.Climax.Parsfa.Com